Babcie próbują magicznych grzybów — analiza filmu Cut

Dlaczego film Cut z babciami próbującymi magicznych grzybów brzmi inaczej niż ten o marihuanie

Seria Cut, w której seniorzy próbują różnych substancji po raz pierwszy, ma już swoją historię. Marihuanowy odcinek był głównie śmieszny — babcie chichotały, mówiły o głodzie i zasypiały na kanapie. Film z magicznymi grzybami gra w zupełnie innej tonacji. Jest cichszy, bardziej introspektywny, a momentami wręcz poruszający. Siedemdziesięcioletnia kobieta płacząca ze wzruszenia, patrząc na własne dłonie, to coś, czego nie zobaczysz w komediowym materiale o jointach.

AZARIUS · Dlaczego film Cut z babciami próbującymi magicznych grzybów brzmi inaczej niż ten o marihuanie

Ta różnica nie jest przypadkiem. Psilocybina — aktywny związek w grzybach z rodzaju Psilocybe — działa na receptor 5-HT2A w sposób, który badacze z Johns Hopkins i Imperial College London opisują jako "rozluźnienie sztywnych wzorców myślowych" (Carhart-Harris i in., 2014). Innymi słowy: u osoby, która przez 70 lat budowała swoje spojrzenie na świat, taki "reset" wygląda zupełnie inaczej niż u dwudziestolatka.

Obejrzyj całe wideo na YouTube (z weryfikacją wieku, otwiera się w nowej karcie)

Co faktycznie dzieje się podczas pierwszej sesji z grzybami — na kamerze lub poza nią

Początek jest nudny. Przez pierwsze 30-45 minut nic się nie dzieje. To jest moment, w którym nowicjusze zwykle pytają: "czy to już? bo ja nic nie czuję". Następnie, stopniowo, pojawiają się zmiany percepcyjne — kolory stają się intensywniejsze, tekstury bardziej wyraziste, emocje płynniejsze. Szczyt doświadczenia przypada zazwyczaj na 2-3 godzinę, a całość trwa 4-6 godzin.

AZARIUS · Co faktycznie dzieje się podczas pierwszej sesji z grzybami — na kamerze lub poza nią

W filmie Cut widzisz te fazy w kondensacji. Montaż wycina nudne fragmenty i zostawia momenty, w których coś się dzieje — ktoś się śmieje, ktoś płacze, ktoś nagle mówi coś głębokiego o swoim zmarłym mężu. To prawdziwe reakcje, ale nie cała prawda o tym, jak wygląda taka sesja w czasie rzeczywistym.

Warto pamiętać: w Polsce psilocybina znajduje się w wykazie substancji kontrolowanych (GIF, Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii). Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny — omawia zjawisko kulturowe i stan badań naukowych, nie jest zachętą do użycia.

Set, setting i dlaczego starsi debiutanci często mają łagodniejsze sesje

"Set i setting" to pojęcia wprowadzone przez Timothy'ego Leary'ego w latach 60. — oznaczają nastawienie psychiczne osoby (set) i otoczenie fizyczne oraz społeczne (setting). Są to najsilniejsze predyktory tego, czy doświadczenie będzie pozytywne, czy trudne.

AZARIUS · Set, setting i dlaczego starsi debiutanci często mają łagodniejsze sesje

Starsze osoby, paradoksalnie, często radzą sobie lepiej z pierwszym razem. Kilka powodów:

Mniejszy lęk przed utratą kontroli. Siedemdziesięciolatka, która urodziła trójkę dzieci i pochowała rodziców, ma inne pojęcie o "tracenie kontroli" niż student.

Ustabilizowane poczucie tożsamości. Badania Rolanda Griffithsa (2016) sugerują, że osoby z silnym poczuciem "kim jestem" rzadziej doświadczają paniki podczas rozpuszczania ego.

Kontekst filmowy. Studio Cut, ekipa, obecność innych uczestników — to przewidywalne, bezpieczne setting. Większość "złych tripów" dzieje się, gdy ludzie są sami, w nieznanym miejscu lub po dawce większej niż planowana.

Ale uwaga: starsze osoby częściej przyjmują leki, które mogą wchodzić w interakcje z psilocybiną — szczególnie SSRI, beta-blokery i leki na nadciśnienie. W profesjonalnym kontekście badawczym uczestnicy są wcześniej skriningowani. W filmie Cut — też, choć nie jest to pokazywane na ekranie.

Jak film Cut wpisuje się w szerszą rozmowę o psychodelikach

Przez dekady o psilocybinie mówiło się szeptem. Od 2006 roku, kiedy ukazała się przełomowa praca Griffithsa o "mistycznych doświadczeniach" wywołanych psilocybiną, rozmowa się zmieniła. Dziś FDA w USA nadała psilocybinie status "przełomowej terapii" w leczeniu depresji lekoopornej, a Szwajcaria i Australia wprowadziły ograniczony dostęp medyczny.

AZARIUS · Jak film Cut wpisuje się w szerszą rozmowę o psychodelikach

Film Cut nie jest dokumentem naukowym. Jest treścią internetową, zoptymalizowaną pod zasięgi. Ale robi coś, czego żadna metaanaliza nie zrobi: pokazuje ludzką twarz substancji, która w świadomości wielu osób nadal funkcjonuje jako "narkotyk hippisów". Gdy twoja babcia mogłaby być jedną z tych kobiet na ekranie, trudniej utrzymać uproszczoną narrację.

Jednocześnie — i to ważne — film jest rozrywką, nie edukacją. Nie pokazuje ryzyka, nie pokazuje osób, które miały trudne doświadczenie, nie pokazuje przeciwwskazań. To, co widzisz, to starannie zmontowany wycinek rzeczywistości.

Jeśli film wzbudził twoją ciekawość: co czytać dalej

Kilka rzetelnych źródeł, od których warto zacząć, jeśli chcesz zrozumieć temat bez blogerskich uproszczeń:

AZARIUS · Jeśli film wzbudził twoją ciekawość: co czytać dalej

— Trimbos Instituut (holenderski instytut badań nad uzależnieniami) publikuje materiały o psilocybinie oparte na danych, dostępne w języku angielskim.

— MAPS (Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies) prowadzi bibliotekę badań klinicznych nad psychodelikami.

— Książka "How to Change Your Mind" Michaela Pollana (wydanie polskie: "Jak zmienić swój umysł") to solidne wprowadzenie dziennikarskie, które nie popada ani w demonizację, ani w ewangelizację.

— Państwowy Zakład Higieny (PZH) i Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii publikują aktualne dane o statusie prawnym substancji w Polsce.