Philip Morris i marihuana w Holandii — Big Tobacco w wietexperiment

Eksperyment z holenderską marihuaną miał być momentem, w którym scena coffeeshopów wreszcie wyjdzie z prawnej szarej strefy. Zamiast tego stał się furtką, przez którą Big Tobacco wszedł do legalnego rynku konopi w Europie. Śledztwo NU.nl, Investico i De Groene Amsterdammer pokazało czarno na białym: Altria — amerykański koncern tytoniowy, właściciel Philip Morris USA i marki Marlboro — jest dziś współwłaścicielem CanAdelaar z Hellevoetsluis, największego producenta w wietexperiment, który wytwarza około 20 000 kg marihuany rocznie i zaopatruje wszystkie coffeeshopy w dziesięciu uczestniczących gminach.

Od 1999 roku stoimy za ladą w Amsterdamie i sprzedajemy nasiona, waporyzatory oraz literaturę o redukcji szkód. Widzieliśmy, jak garnitury krążyły wokół tej branży od początku poprzedniej dekady. Krążenie się skończyło. Wylądowali. A holenderski rząd w przyszłym roku ocenia eksperyment — co oznacza, że okno na sprzeciw zamyka się właśnie teraz.

Zza naszego kontuaru: Niezależną holenderską scenę konopną zbudowali growerzy, breederzy, właściciele coffeeshopów i uparci idealiści. Nikt z nich nie potrzebował księgowych Marlboro, żeby to działało. Klient, który przychodzi do nas zamówić nasiona albo kupić grinder, nie szuka w łańcuchu dostaw zarządu z Wirginii.

Jak Big Tobacco wszedł do wietexperiment tylnymi drzwiami

Droga prowadzi przez Kanadę. W 2019 roku Altria kupiła prawie połowę kanadyjskiej firmy konopnej Cronos. W grudniu Cronos ogłosił, że przejmuje CanAdelaar za 57,5 miliona euro. CanAdelaar to największy producent w zamkniętym łańcuchu coffeeshopów, eksperymencie trwającym około pięciu lat w dziesięciu holenderskich miastach. Wystarczy prześledzić nazwiska w zarządzie, żeby zobaczyć, jak blisko siebie stoją te firmy: czterech z siedmiu członków rady Cronos pracuje albo pracowało w Altrii.

AZARIUS · Jak Big Tobacco wszedł do wietexperiment tylnymi drzwiami

Kiedy więc CanAdelaar mówi dziennikarzom, że działa niezależnie i że „Cronos nie jest firmą tytoniową", a Cronos zapewnia, że Altria nie ma wpływu na codzienną działalność — możesz sam zdecydować, ile naprawdę światła dziennego dzieli pieniądze Marlboro od trawki trafiającej do coffeeshopów. Philip Morris International twierdzi z kolei, że przestawia się na alternatywy bezdymne. Altria w ogóle nie odpowiedziała na pytania dziennikarzy. To milczenie samo w sobie jest odpowiedzią.

Łańcuch dostaw w skrócie

Dlaczego Big Tobacco chce konopi — i dlaczego powinno cię to martwić

Marihuana figuruje na liście dywersyfikacji Big Tobacco od lat siedemdziesiątych. Badaczka Rachel Barry z University of Bath udokumentowała półwiekowe podejście branży tytoniowej do konopi jako lukratywnej alternatywy. To nie jest oportunizm po zmianie holenderskiej polityki — to strategia, która od dekad czekała na otwarte drzwi. Drzwiami okazał się niestety wietexperiment. Państwowo usankcjonowany łańcuch dostaw zasilający wszystkie coffeeshopy w dziesięciu miastach to dokładnie taki przyczółek, dla którego warto wystawić czek na 57,5 miliona euro.

AZARIUS · Dlaczego Big Tobacco chce konopi — i dlaczego powinno cię to martwić

Niepokój nie sprowadza się do prostego „trawka zamiast papierosów". Marc Willemsen z Trimbos Institute nazwał rzecz po imieniu: branża może popychać ludzi do tego, żeby JEDNOCZEŚNIE palili marihuanę i wapowali. Podwójny wpływ, podwójny zysk. To jest cały model. Sprzedać ci suszony kwiat, sprzedać waporyzator, sprzedać jednorazówkę, sprzedać wymienny wkład. Niezależna amsterdamska scena zbudowała się wokół jednej uczciwej transakcji z jednym klientem. Model Marlboro potrzebuje, żebyś w przyszłym tygodniu wrócił zamówić wkład, a tydzień później kolejny.

Scenariusz, który już raz widzieliśmy

• Finansowana pseudonauka: Big Tobacco wcześniej opłacał mylące kampanie i grupy fasadowe. Badacz Benoit Gomis (Toronto/Bath) wskazuje, że ten sam lobbingowy podręcznik służy teraz do rozsiewania pozytywnych narracji o konopiach.
• Przechwycone badania: Aspeya, spółka zależna Philip Morris International, zapłaciła dziewięciu z jedenastu autorów co najmniej czterech badań nad THC i CBD. Kevin Jenniskens z Cochrane Netherlands znalazł w tym dorobku poważny spin, cherrypicking i nieprzejrzystą rolę sponsora.
• Marketing waporyzatorów przez influencerów: Tom Bart z Jellinek zauważa, że Big Tobacco wykorzystywał influencerów, media społecznościowe i spółki zależne, żeby sprzedawać wapy obchodząc istniejące przepisy. Nie ma powodu sądzić, że z konopiami zachowa się inaczej.

Geitenpaadjes, czyli kozie ścieżki wokół zakazów

Wietexperiment ma na papierze surowe zasady: zakaz reklamy, zakaz sprzedaży nieletnim. Wszystkich siedmiu ekspertów ds. uzależnień i tytoniu, z którymi rozmawiali dziennikarze, obawia się luk niezależnie od tego. Holendrzy mają na to nawet swoje słowo — geitenpaadjes, małe kozie ścieżki obchodzące płot.

AZARIUS · Geitenpaadjes, czyli kozie ścieżki wokół zakazów

To jest część, która niepokoi nas zza kontuaru najbardziej. Przepisy pisano z myślą o krajowym, średniej wielkości sektorze konopnym. Nie testowano ich wytrzymałości na koncern międzynarodowy z dziesięcioleciami doświadczenia w przepuszczaniu marketingu przez spółki zależne, sponsorowaniu treści „lifestyle" i po cichu finansowanych badaniach, na które potem powołują się politycy. Kiedy Philip Morris International mówi, że „przestawia się na alternatywy bezdymne", to nie jest uspokojenie — to jest mapa drogowa. Bezdymne znaczy waporyzatory. Waporyzatory znaczą powracających klientów, smaki niejednoznaczne wiekowo i powierzchnia marketingowa, której nie było, kiedy projektowano eksperyment.

Zza naszego kontuaru: Klienci pytają nas często, po co wciąż trzymamy mniej znane banki nasion i grindery z małych manufaktur. Bo w momencie, w którym wszystko na półce pochodzi od trzech koncernów, kultura się kończy. Widzieliśmy, jak stało się to z piwem. Widzieliśmy, jak stało się to z waporyzatorami. Nie zamierzamy patrzeć, jak dzieje się to z konopiami. Uczciwe ograniczenie: nie wiemy jeszcze, jak wypadnie przyszłoroczna ewaluacja, i nie będziemy udawać, że wiemy.

Holenderski rząd ocenia eksperyment w przyszłym roku. Ta ocena musi przyjrzeć się temu, kto faktycznie jest właścicielem dostaw — nie tylko temu, czy dostawy działają. Inaczej eksperyment, który miał sformalizować lokalny, zakorzeniony w społeczności model holenderski, w praktyce odda go firmie tytoniowej z siedzibą w Wirginii. Na tle wieloletniego stanowiska Beckley Foundation, że polityka konopna powinna być oparta na dowodach i zakorzeniona we wspólnocie, obecna trajektoria wygląda jak dokładne przeciwieństwo.

Ostatnia aktualizacja: kwiecień 2026